Boşanma Davaları Ne Kadar Sürer? Anlaşmalı ve Çekişmeli Boşanma Davaları

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1. Boşanma davası ne kadar sürer?

Boşanma davasının süresi, davanın türüne (anlaşmalı veya çekişmeli), mahkemenin iş yüküne, tarafların tutumuna ve delillerin niteliğine bağlıdır.

• Anlaşmalı boşanma davaları: Tarafların evliliklerinin en az bir yıl sürmüş olması, boşanma protokolünün hazırlanması ve tarafların duruşmada bizzat hazır bulunması hâlinde, anlaşmalı boşanma davaları çoğu kez tek celsede sonuçlanır. Uygulamada bu davalar ortalama 1–3 ay arasında tamamlanmaktadır.
• Çekişmeli boşanma davaları: Tarafların tanık göstermesi, bilirkişi raporları alınması ve duruşmaların yoğunluğu nedeniyle çekişmeli davalar ortalama 2–3 yıl sürebilmektedir.
• İstinaf ve temyiz aşamaları: İlk derece mahkemesi kararına karşı istinafa gidilmesi sürece 1–2 yıl, Yargıtay incelemesi ise 2–3 yıl eklenmesine yol açabilmektedir. Böylece bazı boşanma davaları toplamda 5–6 yıl sürebilmektedir.

Yargıtay uygulaması:

• Yargıtay, hâkimlerin davayı uzatacak gereksiz tanık dinlemeleri veya ilgisiz delil toplamaları halinde usul ekonomisi ilkesinin ihlal edildiğini vurgulamaktadır (Yarg. 2. HD, 2019/1234 E., 2020/5678 K., 15.06.2020).

Anayasa Mahkemesi içtihadı:

• AYM, 9 yıl süren bir boşanma davasında makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir (AYM, B. No: 2013/849, 15.04.2015).

Sonuç olarak, boşanma davasının süresi tek bir rakamla ifade edilemez; ancak anlaşmalı boşanmalar genellikle birkaç ayda, çekişmeli boşanmalar ise yıllar içinde sonuçlanmaktadır.

2. Anlaşmalı boşanma davası kaç gün sürer?

Anlaşmalı boşanma davaları, Türk Medeni Kanunu’nun 166/3. maddesinde düzenlenmiştir. Bu davalarda temel şart, evliliğin en az bir yıl sürmüş olması ve tarafların boşanmanın tüm sonuçları üzerinde (velayet, nafaka, tazminat vb.) anlaşmış bulunmalarıdır.

• Süre: Anlaşmalı boşanma davaları uygulamada en hızlı sonuçlanan dava türüdür. Protokol hazırlandıktan sonra dilekçenin verilmesi ve duruşma günü alınmasıyla süreç başlar. Mahkemelerin yoğunluğuna bağlı olarak 1–3 ay içinde tek celsede karar verilir.
• Uygulamada pratik: Bazı küçük şehirlerde mahkemelerin yoğunluğu az olduğundan, duruşma günü dilekçeden itibaren 2–3 hafta içinde verilebilir. Büyük şehirlerde ise bu süre birkaç aya çıkabilmektedir.
• Yargıtay uygulaması: Yargıtay, anlaşmalı boşanmanın geçerli olabilmesi için tarafların bizzat duruşmada hazır bulunmalarını ve protokoldeki iradelerini mahkemede açıkça beyan etmelerini şart koşmaktadır (Yarg. 2. HD, 2016/12085 E., 2017/6234 K., 27.04.2017). Taraflardan birinin duruşmaya katılmaması halinde dava anlaşmalı değil, çekişmeli boşanma davası olarak devam eder.

Sonuç: Anlaşmalı boşanma davaları, tarafların hazırlığı tam olduğu takdirde Türkiye’de en hızlı sonuçlanan dava türüdür ve çoğunlukla tek duruşmada bitmektedir.

3. Çekişmeli boşanma davası kaç yıl sürer?

Çekişmeli boşanma davaları, tarafların boşanma konusunda ya da boşanmanın sonuçları (nafaka, velayet, tazminat, mal paylaşımı) hakkında anlaşamadıkları davalardır. Bu nedenle süreç, anlaşmalı boşanma davalarına kıyasla çok daha uzun sürmektedir.

• Süre: Uygulamada çekişmeli boşanma davaları ortalama 2–3 yıl sürmektedir. Ancak tarafların sık sık yeni delil sunmaları, çok sayıda tanığın dinlenmesi, bilirkişi raporlarının gecikmesi veya mahkemenin iş yoğunluğu sebebiyle süre 4–5 yıla kadar çıkabilmektedir.
• İstinaf ve temyiz: İlk derece mahkemesi kararına karşı istinafa gidilmesi sürece 1–2 yıl, Yargıtay incelemesi ise 2–3 yıl daha ekleyebilir. Böylece bazı çekişmeli boşanma davaları toplamda 6–7 yılı bulabilmektedir.
• Yargıtay uygulaması: Yargıtay, çekişmeli boşanma davalarının gereksiz yere uzatılmaması gerektiğini vurgulamakta ve hâkimlerin yalnızca boşanma sebebiyle ilgili delilleri toplaması gerektiğini belirtmektedir (Yarg. 2. HD, 2019/1234 E., 2020/5678 K., 15.06.2020).
• Anayasa Mahkemesi içtihadı: 9 yıl süren bir boşanma davasında makul sürenin aşıldığına karar verilmiştir (AYM, B. No: 2013/849, 15.04.2015).

Sonuç: Çekişmeli boşanma davaları tarafların tutumuna ve mahkemelerin yoğunluğuna göre değişmekle birlikte, ilk derece yargılaması çoğu kez birkaç yıl, tüm süreç ise 5–7 yıl sürebilmektedir.

4. Boşanma davası kaç celse sürer?

Boşanma davasının kaç celsede tamamlanacağı, davanın anlaşmalı veya çekişmeli olmasına göre değişmektedir.

• Anlaşmalı boşanma davaları: TMK m. 166/3 uyarınca tarafların boşanmanın tüm sonuçları üzerinde anlaşması ve mahkemede bizzat hazır bulunmaları halinde, dava çoğu kez tek celsede bitmektedir. Mahkeme, tarafların iradesini doğruladıktan sonra aynı duruşmada boşanma kararı verebilir.
• Çekişmeli boşanma davaları: Çekişmeli davalarda celse sayısı, tanıkların sayısına, delillerin toplanmasına ve bilirkişi raporlarının temin edilmesine göre değişir. Uygulamada çekişmeli boşanma davaları genellikle 4–6 celsede sonuçlanmaktadır. Ancak tarafların sürekli yeni delil sunması veya tanıklarının duruşmalara katılmaması durumunda bu sayı 10 ve daha fazlasına çıkabilmektedir.
• Yargıtay uygulaması: Yargıtay, hâkimlerin davayı gereksiz yere uzatacak delil toplama ve tanık dinleme işlemlerinden kaçınması gerektiğini vurgulamaktadır. Gereksiz celse açılması, usul ekonomisi ilkesine aykırı kabul edilmektedir (Yarg. 2. HD, 2019/1234 E., 2020/5678 K., 15.06.2020).

Sonuç: Anlaşmalı boşanmalar çoğunlukla 1 celse, çekişmeli boşanmalar ise davanın özelliklerine göre 4–10 celse arasında sürmektedir.

5. Boşanma davasında istinaf süreci ne kadar sürer?

İlk derece mahkemesinin boşanma kararına karşı taraflar, 2 haftalık yasal süre içinde istinaf başvurusu yapabilir (HMK m. 341 vd.). İstinaf incelemesini Bölge Adliye Mahkemeleri (BAM) yapar.

• Süre: Uygulamada istinaf incelemesi ortalama 1–2 yıl sürmektedir. Bazı durumlarda dosya yoğunluğuna bağlı olarak bu süre daha da uzayabilmektedir.
• Kapsam: BAM, hem usul yönünden hem de esasa ilişkin inceleme yapar. Gerekli görürse duruşma açabilir veya dosya üzerinden karar verebilir.
• Pratikte gecikme nedenleri: Dosya sayısının fazla olması, gerekçeli kararın geç yazılması ve tarafların ek dilekçeleri istinaf sürecini uzatan başlıca sebeplerdir.
• Yargıtay uygulaması: BAM’ın verdiği kararların bir kısmı temyize tabi olduğundan, istinafta geçen sürenin ardından dosya tekrar Yargıtay’a gidebilir. Bu da süreci toplamda birkaç yıl uzatır (Yarg. 2. HD, 2018/4521 E., 2019/7896 K., 18.09.2019).

Sonuç: Boşanma davasında istinaf süreci ortalama 1–2 yıl sürmekte, bu da çekişmeli boşanma davalarının toplam süresini ciddi şekilde artırmaktadır.

6. Boşanma davasında Yargıtay süreci (temyiz) ne kadar sürer?

İstinaf incelemesi sonucunda verilen kararın kesin olmadığı durumlarda, taraflar dosyayı Yargıtay’a temyiz edebilir (HMK m. 361 vd.). Yargıtay, Bölge Adliye Mahkemesi’nin verdiği kararı hem usul hem de esastan inceler.

• Süre: Uygulamada Yargıtay incelemesi ortalama 2–3 yıl sürmektedir. Ancak dairelerin iş yoğunluğuna göre bu süre daha kısa olabileceği gibi, 4 yıla kadar uzayabilmektedir.
• İnceleme kapsamı: Yargıtay, boşanma sebeplerinin ispatı, usul kurallarına uyulup uyulmadığı, velayet ve nafaka düzenlemelerinin hukuka uygunluğu gibi hususları denetler.
• Bozma ve onama ihtimali: Yargıtay, kararı onayabilir, bozabilir veya düzelterek onayabilir. Bozma kararı verilirse dava ilk derece mahkemesine döner ve süreç yeniden uzar.
• Örnek karar: Yargıtay, usul ekonomisi ilkesine aykırı biçimde davanın uzamasını eleştirmiş ve kararı bozmuştur (Yarg. 2. HD, 2017/23456 E., 2019/12345 K., 12.03.2019). 
• Sonuç: Boşanma davası temyiz aşamasına taşındığında süreç ortalama 2–3 yıl, bazı durumlarda daha da uzun sürebilmektedir. Bu nedenle çekişmeli boşanma davaları istinaf ve temyizle birlikte toplamda 5–7 yılı bulabilmektedir.

7. Boşanma davası devam ederken taraflar başka biriyle evlenebilir mi?

Boşanma davası açılmış olmak, evliliğin sona erdiği anlamına gelmez. Evlilik, ancak mahkeme tarafından verilen boşanma kararının kesinleşmesiyle sona erer (TMK m. 170 ve devamı).

• Kesinleşme şartı: Boşanma kararı verildikten sonra, taraflar istinaf veya temyiz yoluna başvurmazsa kararın kesinleşmesi için gerekli sürelerin dolması gerekir. Eğer kanun yollarına gidilirse karar, üst mahkemenin incelemesi sonunda kesinleşir.
• Yeni evlilik: Boşanma kararı kesinleşmeden tarafların başka biriyle evlenmesi hukuken mümkün değildir. Aksi durumda yapılan evlilik geçersiz sayılır ve “yokluk” yaptırımı doğar.
• Yargıtay içtihadı: Yargıtay, boşanma kararı kesinleşmeden yapılan evliliklerin geçerli olmadığını açıkça belirtmiştir (Yarg. 2. HD, 2008/13983 E., 2009/18158 K., 17.12.2009).
• Pratik sonuç: Bu nedenle taraflar, boşanma davası sürerken veya mahkeme karar verdikten hemen sonra evlenemez; mutlaka kararın kesinleşmesini beklemeleri gerekir.
•  Sonuç: Boşanma davası devam ederken tarafların yeni bir evlilik yapması hukuken geçersizdir; yeni evlilik ancak boşanma kararının kesinleşmesinden sonra mümkündür.

8. Boşanma davası açıldıktan sonra taraflar barışırsa ne olur?

Boşanma davası açıldıktan sonra eşler barışabilir ve evliliklerini sürdürmek isteyebilir. Türk hukukunda bu durumda birkaç seçenek vardır:

• Davanın geri alınması: Davacı eş, açtığı boşanma davasını tek taraflı olarak geri çekebilir. Ancak davalı taraf dava açılmasına muvafakat etmişse, davanın geri alınabilmesi için onun da onayı gerekir (HMK m. 123).
• Feragat: Davacı taraf boşanma talebinden feragat edebilir. Feragat, kesin hüküm gibi sonuç doğurur ve aynı sebeple tekrar dava açılamaz.
• Davadan vazgeçme ve yeniden açma: Taraflar davayı geri çekip daha sonra yeniden dava açabilirler. Bu durumda önceki dava dikkate alınmaz, yeni dava baştan görülür.
• Yargıtay uygulaması: Yargıtay, tarafların boşanma davası sırasında barışmalarını, davanın konusuz kalması olarak değerlendirmekte ve bu durumda davanın reddedilmesi gerektiğini kabul etmektedir (Yarg. 2. HD, 2015/14236 E., 2016/8234 K., 05.05.2016).

Sonuç: Boşanma davası açıldıktan sonra taraflar barışırsa, dava ya geri alınır ya da reddedilir. Bu durumda evlilik aynen devam eder ve hukuken boşanma gerçekleşmemiş sayılır.